“En büyük mülki amir”, Noterlik Kanunu’nun 199. maddesinde noter imzasını onaylayacak makamı anlatan ifadedir. Maddenin güncel metnine göre Türkiye’de usulüne uygun olarak yapılan ve yabancı bir memlekette kullanılacak olan işlemin altındaki noterin imza ve mührünü herhangi bir il veya ilçenin en büyük mülki amiri onaylar. İfade bir kişiyi değil bir makamı anlatır; bu sitenin sayfaları onu ilde vali, ilçede kaymakam diye okur.
İfadenin 2024’te aldığı biçim
İfade bugünkü biçimini 7533 sayılı Kanunun 15. maddesiyle aldı. Bu madde, 199. maddenin birinci fıkrasındaki eski “noterliğin bulunduğu yer valiliği” ibaresini “herhangi bir il veya ilçenin en büyük mülki amiri” olarak değiştirdi; değişiklik 30 Kasım 2024’te yürürlüğe girdi. Yeni ifade iki şeyi birlikte söyler: yer bağı yoktur ve ilçenin en büyük mülki amiri de metinde açıkça anılır. Değişikliğin hangi gün başladığı bu sitede ayrı bir soru sayfasında ele alınır.
HCCH kaydındaki karşılıklar
HCCH’nin yayımladığı Türkiye yetkili makam kaydı İngilizcedir ve idari belgeler için illerde “Governor”, “Head Official of the District” ve “Chief Secretary”, ilçelerde “Head Official of the District” der. Kayıt “en büyük mülki amir” ifadesinin bir çevirisini vermez ve Noterlik Kanunu’na atıf yapmaz. “Chief Secretary” unvanının Türkçe karşılığı da kayıtta yoktur; bu site onu bir Türk kadrosuyla eşlemez. Onikişubat Kaymakamlığı’nın sayfası 08.01.1990 tarihli bir protokole dayanarak vali adına vali yardımcısını, ilçe yazı işleri müdürü ya da şefini ve hukuk işleri müdürünü imza yetkilisi olarak anar; protokolün metni bulunamadı. İmza yetkisini yazılı olarak düzenleyen güncel metin İçişleri Bakanlığı’nın 04.10.2011 tarihli 2011/59 sayılı genelgesidir: Sözleşme m.6 bildirimi valilikte vali, vali adına vali muavini ve hukuk işleri müdürünü, kaymakamlıkta kaymakamı sayar; genelge buna ek olarak valinin il yazı işleri müdürüne, il idare kurulu müdürüne, hukuk işleri şube müdürü ve şeflerine, kaymakamın da ilçe yazı işleri müdürüne ve hukuk işleri şefliği bulunan ilçelerde hukuk işleri şefine şerhi imzalama yetkisi vermesini uygun bulur. “En büyük mülki amir” makamı anlatır; şerhin altındaki imza bu görevlilerden birine ait olabilir.
İfadenin işlediği yer: noter imzası
Madde 199’un konusu noter işlemidir: vekâletname, imza onayı, “aslı gibidir” sureti ve noter onaylı çeviri gibi, altında noter imzası ve mührü bulunan işlem. Apostil bu işlemlerde noterin imzasını ve sıfatını doğrular ve “herhangi bir il veya ilçe” kuralı tam burada işler. Belge sahibi noter işlemini hangi ilde yaptırmış olursa olsun, şerhi bulunduğu yerin valiliğinde ya da kaymakamlığında alabilir.
İfadenin uzanmadığı iki alan
Birincisi idari belgedir. Nüfus müdürlüğünün, bir okulun ya da bir il müdürlüğünün düzenlediği belge noter işlemi değildir ve 199. madde ona uygulanmaz. İdari belgede Adalet Bakanlığı’nın 68/1 sayılı genelgesi yetkili makamı valilikler olarak sayar ve makamların başka yerin belgesini kabul pratiği birörnek değildir: Onikişubat Kaymakamlığı belgenin nereden verildiğine bakmadığını, Develi Kaymakamlığı yalnız kendi ilçesindeki kurumların belgelerini onayladığını yazar. İkincisi apostil dışı tasdiktir. Sözleşme dışı bir ülkeye giden belgenin zincirinde Dışişleri Bakanlığı’nın tarihsiz metni “belgelerin düzenlendiği yerin mülki amirliği”ni, yani o yerdeki valilik ya da kaymakamlığı anar; 2024 değişikliğinin bu tasdiki de kapsayıp kapsamadığı bu sitenin taramasında doğrulanamadı. Adli belgenin aslı ise mülki amire gitmez; onun makamı adli yargı adalet komisyonu başkanlığıdır.
Çeviri dosyasında ifadenin yeri
Noter onaylı çeviri bir noter işlemi olduğu için ifade çeviri dosyasında doğrudan işler: çevirinin aslı adli bir belge olsa bile, çeviriyi onaylayan noterin imzasına şerhi en büyük mülki amir, yani vali ya da kaymakam verir. Aynı dosyada belgenin aslı başka bir makamdan şerh alabilir; iki şerh farklı imzaları doğrular. Hangi şerhin istendiğine belgeyi alacak kurum karar verir.