Yurt dışında alınan diplomanın Türkiye’de tanınması iki ayrı kurumdan geçer: yükseköğretim diploması için YÖK, ilk ve orta öğretim diploması için Millî Eğitim Bakanlığı’nın il ve ilçe müdürlükleri. İkisinin başvuru usulü, süresi ve inceleme ölçütleri bu sitenin konusu değildir; burada yalnız diplomanın Türkiye’ye gelirken taşıması gereken onaylar ve çevirinin yeri kurulur. Bu yön, yurt dışına giden Türk diplomasının tersidir; o yol bu sitede üniversite diploması ve lise diploması sayfalarında anlatılır.
YÖK denkliğinde diploma dosyasının onayları
YÖK’ün denklik sayfası diploma ya da mezuniyet belgesinin Türkiye Cumhuriyeti noterleri ya da dış temsilcilikleri tarafından onaylanmış Türkçe tercümesinin aslını ister. Apostil şartı sayfada yalnız iki ülke için açıkça yazılıdır. Bulgaristan diploması, diploma eki ve akademik belgelerinde 1 Haziran 2013’ten beri hem asıl hem Bulgaristan’da yapılan tercüme üzerinde Eğitim ve Bilim Bakanlığı mührü ve apostil aranır. Ukrayna diploması ve transkriptinde apostil onayı istenir. Diğer ülkeler için apostilin zorunlu olup olmadığı YÖK sayfasında yazmadığından bu sitede kural olarak yazılmaz.
Bulgaristan örneği: çeviriye de apostil, hem de orada
Bulgaristan kuralı iki bakımdan öğreticidir. Birincisi, apostil yalnız diplomanın aslına değil, tercümeye de istenir. İkincisi, tercüme Türkiye’de değil Bulgaristan’da yapılır ve oradaki yeminli tercümanın çevirisi Bulgaristan’ın kendi makamınca apostillenir. Bu dosyada ayrıca bir Türk noter onayının aranıp aranmadığını YÖK sayfası Bulgaristan satırında yazmaz. Bu kural yalnız Bulgaristan için yazılıdır; başka ülkeler için genellenmez.
MEB denkliğinde lise ve ortaokul diploması
Maltepe İlçe Millî Eğitim Müdürlüğü’nün sık sorulan sorular sayfası Denklik Yönetmeliği’nin 5. maddesini şöyle aktarır: kimlik, pasaport ve ikamet belgesiyle birlikte apostil, dışişleri bakanlığı, eğitim bakanlığı ya da konsolosluk onaylı diploma aslı, geçmiş yıllara ait transkript ve bütün belgelerin T.C. noterliğinden onaylı tercümeleri. Aktarım dört onay türünü yan yana sayar; aralarında bir sıra ya da ülkeye göre seçim kuralı yazmaz ve hangisinin kabul edileceği başvurunun yapılacağı müdürlüğe sorulur. Yönetmeliğin güncel metni bu sitede mevzuat.gov.tr’den okunmadı; ilçe müdürlüğünün aktarımı esas alındı.
Sözleşme listesinde satırı olmayan ülkeden gelen diploma
Diplomanın geldiği ülkenin Sözleşme listesinde satırı yoksa apostil alınamaz; Dışişleri’nin yazdığı iki yöntem işler. Ya diploma o ülkedeki Türk temsilciliğinde tasdik ettirilir ya da o ülkenin Türkiye’deki temsilciliğinde onaylatılıp temsilcilik Ankara’daysa Dışişleri’nde, başka şehirdeyse o ilin valiliğinde tasdik edilir. MEB aktarımındaki “dışişleri bakanlığı” ve “konsolosluk onaylı” ifadelerinin bu iki yöntemi mi kastettiği aktarımın kendisinden anlaşılmaz. YÖK için aynı yolun kabul edilip edilmediği YÖK sayfasında açıkça yazmaz.
Denklik dosyasında sıra hatası
Diploma Türkiye’ye apostilsiz getirilip burada apostil aranırsa belge geri gider; Türk makamı yabancı belgeye apostil veremez. Çeviri yurt dışında yaptırılıp Türk noteri onayı olmadan sunulursa şart karşılanmaz: YÖK Türk noteri ya da Türk dış temsilciliği onayını, MEB “T.C. noterliğinden onaylı” tercümeyi arar. Transkript de unutulmamalıdır; MEB geçmiş yılların transkriptini ister. Doğru sıra: yurt dışında apostil ya da tasdik, Türkiye’de çeviri ve noter onayı, sonra başvuru.
Denklik çevirisinde noter onayının yeri
YÖK ve MEB için çeviri Türk noterince ya da Türk dış temsilciliğince onaylanır; yabancı ülkede yapılmış çeviri bu onay olmadan yetmez. Çeviri apostil ya da tasdik tamamlandıktan sonra yapılır; şerhin ya da tasdik kaydının da çevrilmesini isteyip istemediğini YÖK ya da MEB söyler. Ders adları, not sistemi ve derece adları çeviride eksiksiz aktarılır. Bulgaristan dosyasında çevirinin orada apostilli yapılması gerektiği yukarıda yazıldı; o dosyada Türk noterinin ayrıca neyi onaylayacağı YÖK sayfasında okunmadı ve başvurudan önce sorulur.