Yabancı bir ülkenin Türkiye’deki konsolosluğu bir evlenme ehliyet belgesi, bir vekâletname ya da bir pasaport sureti düzenler; belge Türk kurumunda kullanılacağı için apostil istenir ve kaymakamlık belgeyi işleme almaz. Tersi de olur: Türkiye’nin yurt dışındaki konsolosluğunda düzenlenen vekâletname o ülkenin apostil makamına götürülür ve Sözleşme orada da aynı sınırı çizer. Bu sayfa her iki yöndeki reddin tek nedenini ve yerine geçen iki yolu anlatır.
Belirti: belge Sözleşmenin kapsamı dışında
Belge bir yabancı temsilcilikte düzenlenmişse apostil masası ona şerh koymaz, çünkü belge Sözleşmenin kapsamında değildir; başvuranın bundan sonra hangi yola gideceğini aşağıdaki iki yol gösterir. Türk konsolosluğunun yurt dışında düzenlediği belgenin o ülkenin apostil makamında nasıl karşılandığı bu sitenin taramasında ülke ülke doğrulanmadı. Türk kurumu tarafında belirti daha sessizdir: evlendirme memurluğu ya da nüfus müdürlüğü konsolosluk belgesini apostil aramadan işleme alır ya da valilik tasdiki ister; hangisini yapacağı belgeyi düzenleyen ülkeye bağlıdır.
Gerçek neden: Sözleşmenin birinci maddesi
Apostil Sözleşmesi’nin birinci maddesinin son fıkrası, diplomasi veya konsolosluk memurları tarafından düzenlenmiş belgelere Sözleşmenin uygulanmayacağını söyler. Bu bir istisna değil, kapsamın sınırıdır: Sözleşme bu belgelere uygulanmadığından apostil makamının önünde işlem yapacağı bir belge sınıfı yoktur. Aynı fıkra ticaret ve gümrük işlemiyle doğrudan ilgili idari belgeleri de dışarıda bırakır; iki grup birlikte Sözleşmenin sınırını çizer. Konsolosluk belgesinin yurt dışında geçmesi için apostil dışındaki yollar öngörülmüştür ve bu yollar belgeyi düzenleyen devlete göre değişir.
Birinci yol: 1968 Avrupa Sözleşmesi muafiyeti
Türkiye, diplomasi ve konsolosluk memurlarınca düzenlenen belgelerde onay işlemini kaldıran 1968 tarihli Avrupa Sözleşmesi’ni 1987’de onayladı; sözleşme Türkiye için 23 Eylül 1987’de yürürlüğe girdi ve Avrupa Konseyi tablosunda 28 onay görünür. Bu sözleşmeye katılmış bir devletin Türkiye’deki temsilciliğinin düzenlediği belge Türk makamı önünde tasdik istemez; Derince Belediyesi Evlendirme Memurluğu’nun kılavuzu, bu devletlerin konsolosluklarınca düzenlenen evlenme ehliyet ve doğum belgelerini, düzenleyen makamın imza ve mührünü taşıması hâlinde tasdiksiz ve noter onaylı Türkçe çevirisiyle işleme aldığını yazar. Aynı muafiyet ters yönde de işler: Almanya’nın Türkiye temsilciliklerine göre Türk diplomatik ya da konsolosluk temsilciliklerinin düzenlediği belgeler Almanya’da ne legalizasyon ne apostil ister; Fransa’nın legalizasyon tablosu da Türk konsolosluk belgelerini bu sözleşme uyarınca muaf gösterir.
İkinci yol: tasdik
Temsilcilik 1968 sözleşmesine katılmamış bir devlete aitse Dışişleri Bakanlığı’nın yazdığı yol izlenir: belge, düzenleyen temsilcilik Ankara’daysa Dışişleri Bakanlığı’nda, başka bir ildeyse o ilin valiliğinde tasdik edilir. Ankara Valiliği Hukuk İşleri Şube Müdürlüğü’nün görev tanımında ildeki yabancı temsilciliklerce düzenlenmiş belgelerin tasdiki ayrıca sayılır. Bu işlem apostil değil, imzanın tanındığını gösteren bir onaydır. Türk konsolosluğunun yurt dışında düzenlediği belge içinse Türkiye’de yapılacak bir işlem yoktur; belgeyi alacak ülkenin kendi kuralı uygulanır ve o kural bu sitenin taramasında ülke ülke doğrulanmadı.
Konsolosluk belgesinde doğrulanmayanlar ve çeviri
1968 sözleşmesinin güncel taraf listesi için Avrupa Konseyi tablosu esas alındı; Derince kılavuzundaki liste dört devleti eksik yazar ve bu sitede o liste kullanılmaz. Hangi konsolosluğun hangi belgeyi düzenlediği ve Türk kurumlarının her konsolosluk belgesini aynı biçimde işleme alıp almadığı doğrulanmadı. Çeviri bu zincirde tasdikten bağımsızdır: konsolosluk belgesi yabancı dildeyse yeminli tercüman Türkçeye çevirir ve çeviri noterce onaylanır; muafiyet tasdiki kaldırır, çeviriyi kaldırmaz. Türk konsolosluk belgesinin yurt dışında kullanımında çeviri hedef ülkenin kuralına göre yapılır ve o ülkenin çevirmen şartı önceden sorulur.