Şerhin başlığı her ülkede Fransızcadır; kayıtlar ise şerhi veren makamın kendi dilinde yazılabilir. Çevrilip çevrilmeyeceği Sözleşme’de yazmaz; bunu belgeyi kabul edecek kurum belirler. Şerh sayfasının çeviriye girmesini genel bir kural olarak koyan bir kaynak bu sitenin taramasında bulunamadı.
Sözleşme dil konusunda ne der
Sözleşme’nin 4. maddesine göre tasdik şerhi, onu veren makamın resmî dilinde düzenlenebilir; şerhteki kayıtlar ikinci bir dilde de yazılabilir. Tek zorunluluk başlıktır: “Apostille (Convention de La Haye du 5 octobre 1961)” ibaresi Fransızca olmak zorundadır. Ekteki örnek şerh en az dokuz santimetre kenarlı bir kare biçimindedir ve on numaralı alandan oluşur. Sözleşme bu kalıbın amacını bu sitenin okuduğu maddelerde ayrıca yazmaz.
Türk şerhi hangi dilde
Türkiye’nin yayımladığı iki örnek birbirinden farklıdır. Resmî Gazete’deki Sözleşme ekinin örneği Türkçedir: başlık Fransızca ibareyi de taşır, ülke satırı “TÜRKİYE-LA TURQUIE” diye yazılır, öteki alan adları yalnız Türkçedir. Adalet Bakanlığı’nın Genelge 68/1 ekindeki “Tasdik Şerhi Örneği” ise alanları dört dilde verir: Türkçe, İngilizce, Fransızca ve Almanca; genelge şerhin bu örneğe uygun hazırlanmasını ister. Bu yüzden “Türk şerhi yalnız Türkçedir” genel bir kural olarak yazılamaz. Valilik ve kaymakamlık tarafında yayımlanan örnek Resmî Gazete kalıbındadır: Zile, Armutlu, İspir, Karasu, Çekmeköy ve Honaz kaymakamlıklarının sayfaları ile Türkiye Noterler Birliği’nin Birleştirilmiş Genelge 25’i alanları Türkçe, başlığı Fransızca ve ülke satırı “TÜRKİYE - LA TURQUIE” olan örneği verir; Zile, Armutlu ve İspir şerhin evrakın arkasına yapıştırılıp içinin doldurulduğunu da yazar. Bunlar yayımlanmış örneklerdir; masada bugün basılan etiketin fotoğrafı ya da tarihli bir nüshası görülmediği için fiilî şerhin dili ve alanları doğrulanmadı. İçişleri’nin 2009/31 genelgesi şerhin on unsurunu sayar, dil belirtmez. e-İçişleri’nin doğrulama sayfası Türkçe ve İngilizce seçeneği sunar, ama bu sayfa şerhin dilini değil sorgu ekranının dilini değiştirir. Resmî e-Apostil sistemindeki elektronik şerhin alan dillerine dair bir bilgi bu sitenin taramasında bulunamadı. Başka ülkelerin şerhleri de kendi dillerindedir: HCCH’nin Kazakistan sayfası apostil damgasının yalnız Kazak dilinde olduğunu yazar. Türkiye’ye gelen böyle bir belgede şerhin çevirisini isteyip istemediğini belgeyi alan Türk kurumu belirler.
Şerh sayfası çevrilir mi
Bu sitenin taramasında yabancı makamların apostil sayfasını çevirtip çevirtmediğine dair genel bir kural bulunamadı. Bulunan iki kaynak dolaylıdır. Fransa’nın resmî rehberi apostillenecek çevirinin “belgenin aslıyla birlikte sunulmasını” ister; Almanya’nın Türkiye temsilcilikleri nüfus kayıt örneğini “apostil ve yeminli tercüman çevirisiyle” tanır. İki metin de çevirinin belgeyi kapsadığını söyler, şerhi ayrıca anmaz. Bu boşlukta karar belgeyi alan kurumundur: çevirinin şerhi kapsayıp kapsamayacağı kurumdan yazılı olarak sorulur ve yanıt dosyayla birlikte saklanır.
Sıra neden dil sorusunu belirler
Şerh belgeye apostil anında eklenir. Çeviri apostilden önce yapılmışsa şerh çevirisiz kalır ve karşı kurum dosyayı eksik sayabilir; bu sitenin sorun sayfalarından biri tam olarak bu sıra hatasını anlatır. Onikişubat Kaymakamlığı’nın sayfası da belgenin çevirisinin gerekip gerekmediğinin önceden kontrol edilmesini ister. Belgenin aslına apostil alınacaksa doğru sıra apostil, sonra çeviridir; çeviriye apostil alınacaksa çeviri, noter, sonra apostildir ve bu ikinci apostil çevirisiz kalır, çünkü artık çevirecek bir adım kalmamıştır.
Çevirmenin şerh sayfasında yaptığı iş
Kurum şerhin çevirisini istediğinde bu çeviri kısa ama titiz bir iştir: sıra numarası, doğrulama kodu ve tarih rakam olarak aynen aktarılır; makam adı ve unvan hedef dildeki resmî karşılığıyla verilir; mühür ve imza için “mühür” ve “imza” notu düşülür. Çevirmen şerhin gerçekliğini yorumlamaz, doğrulamayı yabancı kurum resmî sorgu sayfasından yapar.