Fransa rotasında nüfus belgeleri için işleyen muafiyet, diploma söz konusu olduğunda kaybolur. Aynı MEAE tablosunun aynı Türkiye satırında bir sütun sola gidildiğinde kod değişir. Bu sayfa o değişimi anlatır: Türk lisans ya da yüksek lisans diplomasının Fransa’daki bir üniversiteye, işverene ya da meslek odasına sunulurken izlediği yol, apostilin hangi Türk makamından alınacağı ve Fransız tarafında çevirinin kimden istendiği. Fransa’ya evlilik amacıyla giden belgelerin rotası bu sitede ayrı sayfadadır ve buradaki kuralın tam tersini anlatır.
Aynı tabloda iki sütun: état civil muaf, diplôme apostil
MEAE tablosunda Türkiye satırının beşinci sütunu idari belgeleri kapsar ve tablo bu sütunun başlığında örnek olarak diplomaları ve adli sicil kayıtlarını sayar. Sütundaki (9) dipnotu üç durumu ayırır: ticaret ya da gümrük işlemiyle doğrudan ilgili idari belgede légalisation, medeni hâle ilişkin belgede muafiyet, kalan her belgede apostil. Diploma ne ticari belgedir ne medeni hal belgesi; üçüncü kümeye düşer. 1977 sözleşmesinin muafiyeti kişinin hâline ve evlenme amacına bağlıdır, öğrenim belgesini kapsamaz. Fransa’nın CIEC 17’ye katılmış olması bu rotada bir şey değiştirmez.
Diplomanın aslına apostil: Zile’nin tarif ettiği iş bölümü
Türk diploması idari belgedir; apostili İçişleri Bakanlığı adına mülki amir verir. Tek bir kaymakamlık kendi ili için bir iş bölümü tarif eder: Zile Kaymakamlığı ildeki üniversiteden alınan diploma ve transkript asıllarının valilikte, lise diplomalarının ise kaymakamlıkta apostillendiğini yazar. Diğer illerin işi aynı biçimde bölüp bölmediği bu sitenin taramasında doğrulanmadı. Apostil diplomanın aslına ya da üniversitenin ıslak imzalı onaylı suretine konur; e-Devlet’ten alınan barkodlu mezuniyet çıktısına fiziki apostil konmaz ve diploma e-Apostil’in altı belge türü arasında değildir. Bu yüzden Fransa için diploma yolu her zaman kâğıttır.
Fransa’nın kendi apostili bu rotada neden görünmez
Fransa’da 1 Mayıs 2025’ten beri apostili noterlerin bölge konseyleri ve bölgeler arası odaları verir ve kâğıt belgeye bile elektronik biçimde düzenler; kayıt apostille-index.notaires.fr adresindedir. Bu düzen yalnız Fransız belgeleri içindir. Türk diploması Fransa’ya giderken apostilini Türkiye’de alır; Fransız noteri Türk belgesine şerh koymaz. Fransız düzeni ancak ters yönde, yani bir Fransız diplomasının Türkiye’de YÖK denkliğine sunulmasında görünür: o belge elektronik apostille gelir ve Türkiye’de noter onaylı Türkçe çeviriyle tamamlanır.
Traducteur agréé ile Türk yeminli tercümanı arasındaki fark
Fransa’da çeviriyi yapabilecek kişi traducteur agréé’dir: cour d’appel listesine kayıtlı adli bilirkişi. Türkiye’deki yeminli tercüman ise noter huzurunda yemin etmiş kişidir; iki sıfat aynı kaynaktan gelmez. service-public F12956 yurt dışında yapılan çeviri için genel kural olarak konsolosluğun tercüman listesini ve tercüman imzasının konsoloslukça tasdikini anar; Fransa’nın Türkiye’deki temsilciliği ise böyle bir liste yayımlamaz, yalnız bir tercüman derneğinin sitesine bağlantı verir. F1402 ise çevirinin legalizasyon adımlarından önce yapılması gerektiğini söyler; bu cümle Fransa’ya sunulacak yabancı belge içindir ve Türk uygulamasındaki “önce apostil, sonra çeviri” sırasıyla çelişir görünür. Çelişki, iki çevirinin farklı şeyler olmasıyla çözülür: Türk tarafındaki noter onaylı çeviri apostil alacak bir belgedir, Fransız tarafındaki traducteur agréé çevirisi ise dosyaya eşlik eden metindir.
Diploma rotasında doğrulanamayan: Türkiye’de yapılan çevirinin kabulü
Fransa’nın Türkiye Büyükelçiliği’nin tercüman sayfası kendi listesini değil Türkiye Çevirmenler Derneği’nin sitesini gösterir ve büyükelçiliğin çeviri hizmeti vermediğini yazar. Türkiye’de yapılmış noter onaylı, apostilli Fransızca çevirinin Fransız üniversitesince yeterli sayılıp sayılmadığı ise doğrulanamadı; France Diplomatie’nin ikamet devletindeki yetkili tercümanı sayan kuralı legalizasyon yolu içindir, apostilli diplomaya doğrudan uygulanmaz. Fransız üniversitelerinin diploma dosyasında apostilli aslı mı, apostilli onaylı sureti mi istediği de ölçülmedi. Bu boşluklar hizmet vaadiyle değil, dosyayı alacak kuruma yazılı soruyla kapatılır.
Fransa diploma dosyasında çeviri hangi halkadan sonra
Güvenli sıra üç adımdır. Önce diplomanın aslına apostil alınır; Zile Kaymakamlığı kendi ilindeki üniversitenin diploma aslı için valiliği gösterir, uygulamanın her ilde aynı olduğu bu sitenin taramasında doğrulanmadı. Sonra belge Fransızcaya çevrilir, apostil sayfasının kapsama girmesini Fransız kurumu belirler; çeviriyi Fransa’da traducteur agréé yapıyorsa dosya orada tamamlanır, Türkiye’de yapılacaksa hangi tercümanın ve hangi onayın kabul edildiği önceden Fransız kurumuna sorulur. Türk noterinin onayladığı çeviriye valilik ya da kaymakamlıkta ikinci apostil almak Fransız kurumunun istemesi hâlinde eklenir; istenmemişse bu şerh dosyayı ağırlaştırır, kolaylaştırmaz.