Bir Türk vatandaşı yurt dışında evlenecekse oradaki evlendirme makamı, kişinin Türk hukukuna göre evlenmesine engel bulunmadığını gösteren bir belge ister. Bu belge nüfus müdürlüğünden alınan evlenme ehliyet belgesidir. Belgenin yurt dışında geçmesi için apostil gerekip gerekmediği, belgenin hangi biçimde düzenlendiğine ve gidilecek ülkeye bağlıdır; bu sayfa o ayrımı anlatır.
Çok dilli belge ve 1980 sözleşmesi
Türkiye, evlenme ehliyet belgesinin çok dilli düzenlenmesine ilişkin 1980 tarihli sözleşmeye katılmıştır. Sözleşme, katılan devletlerde bu biçimde düzenlenen belgeye, düzenleyen makamın imza ve mührünü taşıdığı sürece tasdik muafiyeti getirir; belge çok dillidir, çevirinin istenip istenmediğini ise karşı makam belirler. Derince Evlendirme Memurluğu’nun kılavuzu Türk tarafındaki uygulamayı tersinden yazar: memurluk, taraf ülkelerin makamlarınca çok dilli düzenlenen evlenme ehliyet belgesini tasdiksiz ve tercümesiz işleme alır. Almanya’nın Türkiye temsilcilikleri uluslararası evlenme ehliyet belgesini apostil gerektirmeyen belgeler arasında açıkça sayar.
Hangi ülkelerde apostil gerekir
Sözleşmenin dışında kalan ülkelerde çok dilli biçimin bir ayrıcalığı yoktur; belge sıradan bir idari belge gibi apostil ister. Evlenme ehliyet belgesi nüfus müdürlüğünün düzenlediği idari bir belge olduğundan apostili valilik ya da kaymakamlık verir. Onikişubat Kaymakamlığı 81 ilin belgesini kabul ettiğini söyler; Develi ise yalnız kendi ilçesinin belgelerini sayar; herhangi il ya da ilçe kuralı (NK m.199) yalnız noter işlemleri içindir ve idari belgede tek tip uygulama doğrulanmadı. CIEC’in güncel tablosuna göre 1980 sözleşmesine on bir devlet katılmıştır: Almanya, Avusturya, İspanya, Yunanistan, İtalya, Lüksemburg, Moldova, Hollanda, Portekiz, İsviçre ve Türkiye; Belçika yalnız imzalamıştır ve Fransa listede yer almaz. Bu on bir devletin dışındaki bir evlendirme makamına “çok dilli belge yeterli mi, apostil de istiyor musunuz” diye sormak en kısa yoldur. Fransa için ayrıca not: Fransa’nın legalizasyon tablosu Türkiye’den gelen medeni hal ve evlenme amaçlı belgeleri tasdikten muaf tutar.
Belgenin tazeliği
Evlenme ehliyet belgesi kişinin o andaki medeni hâlini gösterir. Çok dilli biçim için süreyi Sözleşmenin kendisi koyar: CIEC 20’nin 7. maddesine göre bu belgeler verilişinden itibaren altı ay geçerlidir. Tek dilli belge için genel bir süre bu sitenin taramasında bulunamadı; onu belgeyi alacak evlendirme makamı belirler. Apostil bu süreyi uzatmaz: apostilin kendisinin Sözleşmede bir geçerlilik süresi yoktur, ama süresi dolmuş bir belgeyi de yeniden geçerli kılmaz. Belge alınırken evlilik tarihine göre geriye doğru plan yapılmalı, apostil ve varsa çeviri aynı takvimde tamamlanmalıdır.
Tek dilli belge istenirse
Bazı makamlar çok dilli formu değil nüfus müdürlüğünün tek dilli evlenme ehliyet belgesini ya da buna ek olarak nüfus kayıt örneğini ister. Bu durumda belge yeminli tercümanca hedef dile çevrilir, çeviri noterce onaylanır ve karşı makam istiyorsa bu noter onayına da apostil alınır. Apostil noterin imzasını ve sıfatını doğrular, çevirinin doğruluğunu değil. Hangi belgenin hangi onayla isteneceğini evlendirme makamı yazılı olarak bildirir; dosya yazılı yanıta göre hazırlanır.
Yabancı eşin belgesi
Evlilik Türkiye’de yapılacaksa aynı soru yabancı eş için tersine sorulur: yabancı makamın verdiği evlenme ehliyet belgesi çok dilliyse Türk evlendirme memurluğu onu tasdiksiz alır; tek dilliyse belge kendi ülkesinde apostillenir ve Türkiye’de noter onaylı Türkçe çevirisiyle sunulur. Diplomatik ya da konsolosluk makamlarınca düzenlenen belgeler için 1968 tarihli Avrupa sözleşmesi ayrıca tasdik muafiyeti getirir.