Bir tercüme bürosu ya da belge sahibi, hedef ülkenin adını Lahey Konferansı’nın üye listesinde görür, apostilin yeteceğini düşünür ve belgeyi kaymakamlıkta apostilletir. Belge hedef ülkenin temsilciliğinde ya da oradaki kurumda geri çevrilir, çünkü o ülke Konferansa üyedir ama Apostil Sözleşmesi’ne katılmamıştır. Bu sayfa iki listeyi birbirinden ayırır ve doğru listenin nasıl okunacağını anlatır.
Belirti: apostil yerine tasdik zinciri
Sözleşmeye taraf olmayan ülkeye giden belgenin zinciri konsolosluk tasdikidir: Dışişleri’nin sırasında önce mülki amirlik, sonra Tasdik Birimi, en son hedef ülkenin temsilciliği gelir; apostil bu zincirin yerine geçmez. Ters yönde de aynı ayrım işler: böyle bir ülkeden gelen belge Türkiye’ye Dışişleri’nin anlattığı iki tasdik yolundan biriyle gelir. Her iki durumda da kaynak, üyelik ile taraflığın aynı şey sanılmasıdır.
Gerçek neden: iki ayrı liste
Lahey Uluslararası Özel Hukuk Konferansı bir örgüttür; kendi sayfasına göre doksan beş üyesi vardır: doksan dört devlet ve bir bölgesel ekonomik bütünleşme örgütü. Apostil Sözleşmesi bu örgütün hazırladığı sözleşmelerden yalnız biridir ve her sözleşmenin kendi taraf listesi vardır. HCCH’nin durum tablosuna göre Apostil Sözleşmesi’nin yüz otuz tarafı vardır ve bu sayı henüz yürürlüğe girmemiş katılımları da içerir. İki liste örtüşmez: Konferansa üye olup Apostil Sözleşmesi’ne katılmamış devletler vardır, Konferansa üye olmadığı hâlde Sözleşmeye katılmış devletler de vardır. Mısır, Ürdün, Malezya, Katar, Sri Lanka ve Zambiya ilk gruptadır: Konferans üyesi listesinde adları geçer, Sözleşmenin durum tablosunda satırları yoktur. Bu ülkelere giden Türk belgesinin zinciri apostil değil, konsolosluk tasdikidir.
Yanılgı resmî sayfalarda da var
Bu karışıklık yalnız özel sitelerde değil, bazı resmî sayfalarda da tekrarlanır; bir kaymakamlık sayfası apostil kurallarının Lahey Konferansı’na “üye veya taraf” devletler arasında geçerli olduğunu yazar ve iki kavramı yan yana koyar. Resmî e-Apostil sisteminin ülke listesi de kaynak olarak kullanılmaz: listede yüz yirmi beş kayıt vardır ve liste HCCH tablosuyla birebir örtüşmez; Burkina Faso listede vardır ama durum tablosunda yoktur, buna karşılık Bangladeş, Bolivya, Ruanda, Cook Adaları ve Esvatini durum tablosunda vardır ama listede yoktur. Adalet Bakanlığı’nın genelge ekindeki liste yüz yirmi altı devlet sayar ve listeden sonra katılan Cezayir, Vietnam ve Tayland’ı içermez.
Taraf olmak da yetmeyebilir: yürürlük ve itiraz
Doğru listeye bakmak da iki ek soru bırakır. Birincisi yürürlük tarihidir: Sözleşme Cezayir için 9 Temmuz 2026’da, Vietnam için 11 Eylül 2026’da yürürlüğe girdi; Tayland için yürürlük 28 Şubat 2027’de başlayacak ve o tarihe kadar Tayland’a giden belge konsolosluk tasdiki ister. İkincisi itirazdır: Sözleşmenin on ikinci maddesine göre bir devletin katılması, altı ay içinde itiraz etmeyen âkit devletlerle arasındaki ilişkiler bakımından geçerlidir. İtiraz eden devletle katılan devlet arasında Sözleşme işlemez. Türkiye açısından bu soru kolaydır: HCCH kayıtlarında Türkiye’nin yaptığı ya da Türkiye’ye yöneltilen bir itiraz yoktur, dolayısıyla Sözleşme Türkiye ile bütün taraflar arasında yürürlüktedir. Belge Türkiye’den değil de üçüncü bir ülkeden geliyorsa o ülkenin itiraz kayıtları ayrıca okunur.
Nasıl düzeltilir ve çevirinin yeri
Hedef ülkenin adı HCCH durum tablosunda aranır; ülke sayfaları bu sitede durumu veriden gösterir ve tarih etiketiyle günceller. Ülke tabloda yoksa ya da yürürlük tarihi gelmemişse apostil alınmaz; zincir çeviri, noter onayı, valilik tasdiki, Dışişleri Tasdik Birimi ve hedef ülke temsilciliği olarak kurulur. Apostil zaten alınmışsa yeni nüshayla baştan başlanır, çünkü Dışişleri apostilli evrakı tasdik etmez. Çevirinin yeri iki zincirde farklıdır: apostil zincirinde çevirinin yeri karşı kurumun isteğine göre değişir, şerh aslına isteniyorsa çeviri sondadır, çeviriye isteniyorsa başa alınır; tasdik zincirinde çeviri her zaman ilk halkadır ve bütün onaylar çevirinin noter onayı üzerine dizilir. Hangi zincirin kurulacağı belirlenmeden çeviriye başlanmaz. Bu sayfa GKRY hakkında bir şey söylemez: durum bu sitenin taramasında doğrulanamadı.