Fransızca metin. Sözleşme Lahey’de Fransızca ve İngilizce olarak tek nüsha hâlinde düzenlenmiştir ve kapanış hükmü, iki metin arasında ayrılık olursa Fransızca metnin esas alınacağını söyler. Resmî Gazete’de yayımlanan Türkçe metin bu iki dilin yanında üçüncü bir asıl metin değildir; kendi kapanışında aynı kuralı Türkçe olarak tekrarlar.
Kapanış hükmü: iki dil, bir üstünlük kuralı
HCCH’nin yayımladığı İngilizce metnin son cümlesi, Sözleşmenin Lahey’de Fransızca ve İngilizce düzenlendiğini ve iki metin arasında ayrılık hâlinde Fransızca metnin geçerli olacağını yazar. 16 Eylül 1984 tarihli, 18517 sayılı Resmî Gazete’deki Türkçe metin aynı hükmü şöyle verir: metinler arasında ayrılık hâlinde Fransızca metin temel alınmak üzere, Fransızca ve İngilizce olarak tek nüsha hâlinde düzenlenmiştir. Kural yalnız bu iki dil arasında kurulur. Türkçe metin ile öteki iki metin arasındaki bir fark için Sözleşmede ayrı bir hüküm yoktur, çünkü Türkçe Sözleşmenin düzenlendiği diller arasında sayılmaz.
Farkın en görünür olduğu yer: m.1(d)
Resmî belge tanımının dördüncü bendi, özel kişilerce imzalanmış belgeler üzerine konan resmî şerhleri kapsar ve üç metin bu bendi farklı kelimelerle kurar. Fransızca metin “les déclarations officielles telles que mentions d’enregistrement, visas pour date certaine et certifications de signature, apposées sur un acte sous seing privé” der: tescil kayıtları, belli tarih şerhleri ve imza tasdikleri, özel senet üzerine konmuş olarak. İngilizce metin “official certificates” ifadesini kullanır ve imza tasdiklerini “official and notarial authentications of signatures” diye niteler. Türkçe metin ise belgenin kaydının, belirli bir tarihte mevcut olduğunun ve imzaların doğruluğunun “resmi makam ve noterlerce tasdiki gibi resmi beyanlar” diye yazar. Noter İngilizce ve Türkçe metinde adıyla anılır; Fransızca metin imza tasdikini sayar ama noteri ayrıca anmaz.
Fark noter onaylı çeviriyi değiştirir mi
Onikişubat Kaymakamlığı, yeminli tercümanca çevrilip noterce tasdik edilen çeviride apostile esas unsurun noterin tasdik imzası ve sıfatı olduğunu yazar. Bu okuma Türkçe m.1(d)’nin “noterlerce tasdik” ifadesiyle uyumludur; Fransızca metin de özel bir metin üzerindeki imza tasdikini bendin içinde sayar. Üç metin arasındaki kelime farkının bir makam ya da mahkeme kararında sonuç doğurduğunu gösteren bir örnek bu sitenin taramasında bulunamadı. Bir ayrılık tartışılırsa Sözleşmenin kendi kuralı Fransızca metni öne çıkarır.
Öteki maddelerde kelime farkı
Aynı tablo başka maddelerde de görülür. 5. maddede şerhi isteyebilecek kişi İngilizce metinde “any bearer”, Fransızca metinde “tout porteur”, Türkçe metinde “belgeyi getiren kişi”dir. 4. maddede şerhin konabileceği ek yaprak İngilizce ve Fransızca metinde “allonge” diye geçer; Türkçe metin bunu “buna eklenecek bir kağıt” diye verir. Başlık kuralı ise üç metinde aynıdır: şerhin başlığı Fransızca yazılır. Terimlerin ayrıntısı bu sitenin terim rehberinde kendi sayfalarında anlatılır.
Türkçe metni okurken bir uyarı
Resmî Gazete’nin 18517 sayılı nüshasının PDF dosyası taranmış sayfalardan oluşur. Dosyanın metin katmanı, ekteki örnek şerhin başlığındaki tarihi “15 Ekim 1961” diye okur; sayfa görüntüsünde “5 Ekim 1961” yazar. Kopyalanan metinde beliren bu fark bir okuma hatasıdır ve Sözleşmenin tarihini değiştirmez. Türkçe metinden alıntı yapılırken sayfa görüntüsü esas alınır.
Şerhin çevirisinde hangi metne bakılır
Sözleşme metninin kendisi çeviri işinin konusu değildir; ama çevirmen şerhteki kalıp ifadeleri aktarırken resmî karşılıklara dayanır. Türk şerhinin alanları Türkçe verilmişse hedef dildeki karşılık için Sözleşmenin İngilizce ya da Fransızca metni başvuru kaynağıdır ve ayrılıkta Fransızca metin öne çıkar. Şerhin çevrilip çevrilmeyeceğini ise belgeyi alacak kurum belirler; Sözleşme bunu düzenlemez.